Ông bà chiều cháu quá phải làm sao là băn khoăn của nhiều gia đình có nhiều thế hệ cùng chăm sóc trẻ. Việc ông bà thương cháu, muốn đáp ứng nhu cầu của cháu là điều dễ hiểu, nhưng sự khác biệt trong cách nuôi dạy có thể khiến trẻ nhận được những thông điệp không thống nhất.
Vấn đề không nằm ở việc ai thương trẻ hơn hoặc ai đúng hoàn toàn. Điều gia đình cần hướng đến là thống nhất một số nguyên tắc quan trọng để trẻ được yêu thương, đồng thời học cách tôn trọng giới hạn và tự lập trong cuộc sống hằng ngày.
Vì sao ông bà thường chiều cháu?
Ông bà thường có ít thời gian trực tiếp chăm con hơn cha mẹ, vì vậy muốn bù đắp bằng sự quan tâm, chăm sóc và những niềm vui nhỏ. Nhiều người cũng cho rằng tuổi thơ nên được thoải mái, không cần quá nhiều quy tắc.
Bên cạnh đó, ông bà có thể đã nuôi con trong một hoàn cảnh khác với hiện tại. Những khác biệt về thói quen sinh hoạt, thiết bị điện tử, dinh dưỡng hay cách giáo dục khiến các thế hệ có góc nhìn không giống nhau.
Việc chiều cháu chỉ trở thành vấn đề khi trẻ thường xuyên được đáp ứng mọi yêu cầu, không cần thực hiện trách nhiệm phù hợp hoặc được bỏ qua quy tắc mà cha mẹ đã đặt ra.
Ông bà chiều cháu quá phải làm sao để không gây căng thẳng?
Cha mẹ nên bắt đầu cuộc trò chuyện bằng sự tôn trọng thay vì trách móc. Những câu như “Ông bà làm hư cháu rồi” có thể khiến người lớn tuổi cảm thấy bị phủ nhận và không muốn hợp tác.
Phụ huynh có thể chia sẻ mục tiêu chung: mong con khỏe mạnh, lễ phép, biết tự chăm sóc và có nền nếp. Sau đó, hãy nói cụ thể về một hoặc hai vấn đề gia đình đang gặp phải, chẳng hạn giờ ngủ, thời gian dùng thiết bị hoặc thói quen ăn uống.
Một cuộc trao đổi hiệu quả nên tập trung vào hành vi và giải pháp. Ví dụ: “Con đang tập cho bé tự cất đồ chơi sau khi chơi, mong ông bà nhắc bé làm cùng để bé hình thành thói quen.”
Phụ huynh có thể tham khảo thêm con hay phản ứng với bố mẹ.
Chọn những nguyên tắc thật sự cần thống nhất
Gia đình không cần biến mọi việc thành quy định cứng nhắc. Việc thống nhất quá nhiều nguyên tắc cùng lúc có thể khiến cả trẻ lẫn ông bà cảm thấy áp lực.
Hãy ưu tiên những nội dung liên quan trực tiếp đến sức khỏe, an toàn và nề nếp của trẻ. Chẳng hạn: không dùng thiết bị trong bữa ăn, có giờ đi ngủ tương đối cố định, không ăn quá nhiều đồ ngọt, không đánh người khác và tự làm một số việc phù hợp với độ tuổi.
Những khác biệt nhỏ như cách mặc quần áo hay món quà vào dịp cuối tuần có thể được linh hoạt hơn. Khi cha mẹ biết chọn việc quan trọng để thống nhất, cuộc trao đổi với ông bà sẽ nhẹ nhàng và dễ đi đến đồng thuận hơn.
Không tranh luận trước mặt trẻ
Khi cha mẹ và ông bà tranh cãi về cách dạy trẻ trước mặt con, trẻ có thể thấy bối rối hoặc học cách tìm đến người dễ đồng ý với mình. Điều này cũng khiến các nguyên tắc trong gia đình trở nên thiếu nhất quán.
Nếu có bất đồng, cha mẹ nên trao đổi riêng với ông bà vào thời điểm bình tĩnh. Trước mặt trẻ, người lớn nên cố gắng giữ một thông điệp chung, đặc biệt với các quy tắc liên quan đến an toàn và hành vi ứng xử.
Sau đó, gia đình có thể điều chỉnh cách thực hiện khi không có trẻ ở đó. Việc tôn trọng vai trò của nhau giúp trẻ cảm nhận được sự ổn định trong gia đình.
Giúp ông bà hiểu lý do thay vì chỉ yêu cầu làm theo
Ông bà thường dễ hợp tác hơn khi hiểu vì sao cha mẹ đặt ra một nguyên tắc. Thay vì nói “Ông bà không được cho cháu xem điện thoại”, phụ huynh có thể giải thích rằng gia đình đang rèn cho trẻ nề nếp sinh hoạt và giảm việc phụ thuộc vào màn hình.
Nếu trẻ cần tự làm việc nhà, cha mẹ có thể nói rõ đây không phải là bắt cháu vất vả mà là cách giúp con rèn kỹ năng tự lập. Cách giải thích tích cực giúp ông bà thấy mình đang góp phần vào sự phát triển lâu dài của cháu.
Cha mẹ cũng nên lắng nghe những lo lắng của ông bà. Có thể ông bà sợ trẻ buồn, sợ cháu không ăn đủ hoặc thấy việc tự làm quá sức với cháu. Khi hiểu quan điểm của nhau, gia đình dễ tìm được phương án cân bằng hơn.
Ngoài ra, phụ huynh có thể xem dạy con tôn trọng cha mẹ.
Tạo không gian riêng cho tình cảm của ông bà và cháu
Ông bà không chỉ là người hỗ trợ trông nom trẻ. Mối quan hệ giữa ông bà và cháu mang lại cho trẻ sự yêu thương, cảm giác thuộc về gia đình và cơ hội hiểu thêm về các thế hệ.
Cha mẹ không cần kiểm soát từng hoạt động giữa ông bà và cháu. Trẻ có thể được ông bà kể chuyện, cùng nấu ăn, chăm cây, đi dạo hoặc tham gia những hoạt động mà cha mẹ ít có thời gian thực hiện.
Khi ông bà có những cách kết nối riêng với cháu, việc chiều chuộng bằng quà bánh hoặc thiết bị cũng có thể giảm đi. Mối quan hệ trở nên sâu sắc hơn thay vì chỉ xoay quanh việc đáp ứng yêu cầu của trẻ.
Dạy trẻ không “chọn phe” trong gia đình
Nếu trẻ nói “Ông bà cho con, bố mẹ không được cấm”, cha mẹ nên tránh đáp lại bằng cách phê phán ông bà. Hãy nhắc trẻ rằng mỗi người trong gia đình đều yêu thương con, nhưng cha mẹ là người chịu trách nhiệm chính trong việc đưa ra những quyết định quan trọng cho con.
Phụ huynh có thể nói: “Ông bà thương con nên muốn cho con vui. Nhưng gia đình mình đã có quy tắc về việc này và con cần thực hiện.” Cách nói này giúp trẻ tôn trọng cả ông bà lẫn cha mẹ.
Trẻ cũng cần hiểu rằng không nên dùng lời nói hoặc thông tin để tạo mâu thuẫn giữa người lớn. Đây là kỹ năng ứng xử cần được dạy một cách bình tĩnh, không khiến trẻ cảm thấy có lỗi vì yêu quý ông bà.
Với gia đình quan tâm sâu hơn, có thể tham khảo cách dạy con biết tôn trọng.
Thống nhất cách phản hồi khi trẻ ăn vạ hoặc đòi hỏi
Trẻ dễ thử giới hạn khi biết mỗi người lớn phản ứng khác nhau. Nếu cha mẹ từ chối nhưng ông bà lập tức đáp ứng, trẻ sẽ học rằng ăn vạ hoặc nài nỉ có thể giúp mình đạt được điều mong muốn.
Gia đình nên thống nhất một số câu trả lời ngắn gọn. Ví dụ: “Bây giờ chưa đến lúc ăn bánh”, “Con đã có thời gian xem hoạt hình hôm nay” hoặc “Con cần hoàn thành việc của mình trước.”
Người lớn không cần giải thích quá dài hoặc tranh luận với trẻ. Khi nguyên tắc rõ ràng và được thực hiện nhất quán, trẻ sẽ dần hiểu rằng việc đòi hỏi không làm thay đổi quyết định của gia đình.
Để ông bà tham gia vào quá trình rèn thói quen
Thay vì chỉ đề nghị ông bà không chiều cháu, cha mẹ có thể mời ông bà cùng tham gia rèn cho trẻ một kỹ năng. Ông bà có thể nhắc cháu tự cất giày dép, cùng cháu chuẩn bị đồ dùng hoặc động viên cháu hoàn thành nhiệm vụ trước khi chơi.
Khi cảm thấy mình có vai trò tích cực, ông bà sẽ dễ đồng hành hơn. Trẻ cũng nhận được thông điệp nhất quán rằng mọi người đều tin con có thể làm được những việc phù hợp với độ tuổi.
Cha mẹ nên ghi nhận khi ông bà hỗ trợ. Một lời cảm ơn cụ thể giúp các thế hệ cảm thấy được tôn trọng và sẵn sàng hợp tác lâu dài.
Khi sự khác biệt trở thành xung đột kéo dài
Nếu việc dạy trẻ khiến các thành viên thường xuyên căng thẳng, gia đình nên xem lại cách trao đổi. Không nên chỉ nói về vấn đề vào lúc vừa xảy ra mâu thuẫn hoặc khi ai đó đang mệt mỏi.
Một buổi nói chuyện ngắn, có mục tiêu rõ ràng thường hiệu quả hơn việc nhắc đi nhắc lại. Cha mẹ có thể đề xuất cùng thử một nguyên tắc trong vài tuần, sau đó xem lại điều gì phù hợp và điều gì cần thay đổi.
Trong trường hợp cần thiết, vợ chồng nên thống nhất quan điểm trước khi trao đổi với ông bà. Khi cha mẹ có cùng cách nhìn, việc đưa ra giới hạn sẽ rõ ràng và tránh làm người lớn tuổi cảm thấy bị nhiều người gây áp lực.
Để có góc nhìn rộng hơn, phụ huynh có thể xem kính trọng là gì.
Môi trường học đường cùng gia đình rèn nề nếp cho trẻ
Trẻ sẽ dễ hình thành thói quen tốt khi nhận được những thông điệp tương đối thống nhất ở nhà và ở trường. Việc biết chờ đến lượt, tự hoàn thành nhiệm vụ, tôn trọng quy tắc và giao tiếp phù hợp cần được rèn trong nhiều tình huống.
Tại FPT Schools, học sinh được tham gia hoạt động học tập, trải nghiệm và phát triển cá nhân. Qua đó, các em có cơ hội rèn sự tự lập, hợp tác và tinh thần trách nhiệm trong môi trường tập thể.
Cùng yêu thương trẻ theo cách có nguyên tắc
Ông bà chiều cháu quá phải làm sao không nên được giải quyết bằng việc buộc một bên phải thay đổi hoàn toàn. Điều cần thiết là cha mẹ, ông bà cùng hướng đến mục tiêu chung: giúp trẻ cảm thấy được yêu thương và phát triển trong những giới hạn phù hợp.
Khi người lớn trao đổi tôn trọng, chọn những nguyên tắc quan trọng và thống nhất cách phản hồi, trẻ sẽ bớt tận dụng sự khác biệt giữa các thế hệ. Từ đó, gia đình có thể giữ được sự gắn kết và cùng hỗ trợ trẻ trưởng thành.p
