5 phẩm chất 10 năng lực là một trong những định hướng quan trọng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, thể hiện mục tiêu không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn hình thành những giá trị và khả năng cần thiết để học tập, sống và thích ứng trong xã hội. Hiểu đúng nội dung này giúp phụ huynh nhìn kết quả giáo dục theo hướng toàn diện hơn thay vì chỉ tập trung vào điểm số.
Phụ huynh có thể tham khảo thêm các thông tin chính thức về môi trường học tập tại FPT Schools để có thêm góc nhìn khi đồng hành cùng con. Với 5 phẩm chất 10 năng lực, điều quan trọng là nhận ra đây không phải danh sách để trẻ học thuộc mà là những yêu cầu được hình thành dần qua môn học, hoạt động giáo dục và trải nghiệm hằng ngày.
5 phẩm chất 10 năng lực được hiểu như thế nào
Theo Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, học sinh cần được hình thành và phát triển 5 phẩm chất chủ yếu gồm yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm. Bên cạnh đó là 10 năng lực cốt lõi, trong đó có 3 năng lực chung và 7 năng lực đặc thù.
Khi tìm hiểu 5 phẩm chất 10 năng lực, phụ huynh nên phân biệt hai khái niệm. Phẩm chất nghiêng về những giá trị và cách ứng xử mà học sinh từng bước hình thành, còn năng lực thể hiện khả năng huy động kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để thực hiện nhiệm vụ hoặc giải quyết vấn đề trong những bối cảnh cụ thể.
Vì sao 5 phẩm chất 10 năng lực trở thành mục tiêu quan trọng của giáo dục phổ thông
Giáo dục hiện đại không chỉ yêu cầu học sinh nhớ kiến thức mà còn cần biết vận dụng những gì đã học vào thực tế. Vì vậy, 5 phẩm chất 10 năng lực hướng tới việc giúp học sinh phát triển đồng thời giá trị cá nhân, khả năng học tập và năng lực giải quyết các tình huống trong cuộc sống.
Điểm đáng chú ý là các năng lực không được hình thành tách biệt khỏi môn học. Chương trình xác định những năng lực chung được phát triển qua tất cả môn học và hoạt động giáo dục, còn năng lực đặc thù được hình thành nổi bật hơn qua một số lĩnh vực nhất định.
5 phẩm chất chủ yếu học sinh cần được hình thành
Yêu nước
Trong 5 phẩm chất 10 năng lực, yêu nước được thể hiện qua những hành động phù hợp lứa tuổi như trân trọng truyền thống, yêu thiên nhiên, có ý thức giữ gìn di sản và quan tâm đến cộng đồng.
Với học sinh nhỏ tuổi, phẩm chất này có thể bắt đầu từ việc giữ gìn môi trường, tìm hiểu lịch sử địa phương hoặc thể hiện sự trân trọng với những giá trị văn hóa quen thuộc. Khi lớn hơn, học sinh có thể dần hiểu sâu hơn trách nhiệm của cá nhân với cộng đồng và đất nước.
Nhân ái
Nhân ái bao gồm biết yêu thương, tôn trọng sự khác biệt, cảm thông và sẵn sàng giúp đỡ người khác trong khả năng của mình. Đây là phẩm chất được hình thành từ cách trẻ được đối xử trong gia đình, nhà trường và cách người lớn làm mẫu khi ứng xử với người xung quanh.
Trong quá trình phát triển 5 phẩm chất 10 năng lực, cha mẹ có thể giúp con nhìn tình huống từ góc nhìn của người khác. Những câu hỏi gợi mở về cảm xúc và cách hỗ trợ sẽ giúp trẻ kết nối sự cảm thông với hành động phù hợp.
Chăm chỉ
Chăm chỉ không đơn thuần là học thật nhiều giờ mà thể hiện ở sự cố gắng, kiên trì và chủ động hoàn thành nhiệm vụ. Một học sinh chăm chỉ biết duy trì thói quen học tập, không dễ bỏ cuộc khi gặp phần khó và có ý thức cải thiện kết quả bằng nỗ lực của bản thân.
Với 5 phẩm chất 10 năng lực, chăm chỉ gắn chặt với tự chủ và tự học. Khi trẻ biết đặt mục tiêu vừa sức, chia nhiệm vụ thành từng bước và nhìn lại tiến độ, sự chăm chỉ sẽ được thể hiện bằng hành động cụ thể.
Trung thực
Trung thực thể hiện qua việc nói đúng sự thật, tôn trọng lẽ phải, không gian lận và biết nhận trách nhiệm khi mình mắc lỗi. Trong học tập, phẩm chất này liên quan đến việc làm bài bằng khả năng của bản thân, không sao chép và biết thừa nhận những phần mình chưa hiểu.
Nếu phụ huynh muốn tìm hiểu sâu hơn về nền tảng của nhóm phẩm chất này, có thể tham khảo phẩm chất đạo đức là gì. Việc hiểu rõ khái niệm sẽ giúp gia đình tập trung vào quá trình rèn luyện thay vì chỉ nhắc trẻ phải “ngoan” hoặc “tốt”.
Trách nhiệm
Trách nhiệm là ý thức thực hiện nhiệm vụ với bản thân, gia đình, nhà trường, xã hội và môi trường. Ở học sinh, trách nhiệm có thể thể hiện từ những việc nhỏ như chuẩn bị đồ dùng, hoàn thành phần việc nhóm, giữ lời hứa và chấp nhận hậu quả hợp lý từ lựa chọn của mình.
Trong 5 phẩm chất 10 năng lực, trách nhiệm giúp kết nối điều trẻ biết với hành động thực tế. Cha mẹ có thể giao việc phù hợp lứa tuổi và để con tự theo dõi kết quả, kiểm tra và điều chỉnh khi cần. Đây là cách hiểu nền tảng về 5 phẩm chất 10 năng lực.
10 năng lực cốt lõi của học sinh gồm những gì
Trong hệ thống 5 phẩm chất 10 năng lực, 10 năng lực được chia thành hai nhóm gồm 3 năng lực chung và 7 năng lực đặc thù. Đây là cách phân loại giúp phụ huynh hiểu năng lực nào được phát triển xuyên suốt mọi môn học và năng lực nào gắn mạnh hơn với từng lĩnh vực giáo dục.
Khi nói về 5 phẩm chất 10 năng lực, năng lực không nên được hiểu là khả năng bẩm sinh cố định. Học sinh có thể từng bước phát triển năng lực thông qua học tập, thực hành, phản hồi và trải nghiệm phù hợp.
3 năng lực chung
Tự chủ và tự học
Năng lực tự chủ và tự học thể hiện ở khả năng nhận biết nhu cầu của bản thân, đặt mục tiêu, lựa chọn cách học và điều chỉnh hành vi khi cần. Học sinh càng lớn càng cần chủ động hơn trong việc quản lý thời gian, tìm kiếm tài liệu và tự đánh giá mức độ hiểu bài.
Trong 5 phẩm chất 10 năng lực, đây là năng lực có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học tập lâu dài. Phụ huynh có thể hỗ trợ bằng cách giảm dần việc nhắc từng nhiệm vụ và chuyển sang cùng con xây kế hoạch rồi để con tự chịu trách nhiệm với phần việc của mình.
Giao tiếp và hợp tác
Năng lực giao tiếp và hợp tác bao gồm khả năng trình bày ý tưởng, lắng nghe, trao đổi và phối hợp với người khác để hoàn thành mục tiêu chung. Đây không chỉ là khả năng nói tốt mà còn liên quan đến việc hiểu người nghe, phản hồi phù hợp và tôn trọng vai trò của các thành viên trong nhóm.
Học sinh có thể rèn năng lực này qua làm việc nhóm, hoạt động trải nghiệm, dự án học tập hoặc những tình huống cần phân công nhiệm vụ. Khi được thực hành thường xuyên, trẻ sẽ dần biết cách trao đổi và xử lý khác biệt hiệu quả hơn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo
Năng lực này thể hiện ở khả năng nhận ra vấn đề, tìm nguyên nhân, đề xuất phương án và thử nghiệm cách giải quyết. Sáng tạo không nhất thiết là tạo ra điều hoàn toàn mới mà có thể là biết điều chỉnh cách làm để phù hợp với tình huống.
Trong quá trình phát triển 5 phẩm chất 10 năng lực, phụ huynh nên hạn chế đưa đáp án quá sớm. Khi con gặp khó, câu hỏi gợi mở sẽ tạo cơ hội để trẻ tự suy nghĩ và kiểm chứng lựa chọn.
7 năng lực đặc thù
Trong 5 phẩm chất 10 năng lực, 7 năng lực đặc thù được hình thành chủ yếu thông qua những môn học và hoạt động giáo dục phù hợp. Chương trình GDPT 2018 xác định các năng lực này gồm ngôn ngữ, tính toán, khoa học, công nghệ, tin học, thẩm mỹ và thể chất.
Năng lực ngôn ngữ
Năng lực ngôn ngữ thể hiện qua khả năng nghe, nói, đọc, viết và sử dụng tiếng Việt hoặc ngoại ngữ phù hợp với mục đích giao tiếp, học tập.
Năng lực tính toán
Năng lực tính toán bao gồm khả năng sử dụng tư duy toán học, công cụ và dữ liệu để mô tả hoặc giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống.
Năng lực khoa học
Năng lực khoa học giúp học sinh quan sát, đặt câu hỏi, tìm hiểu thế giới tự nhiên và vận dụng kiến thức để giải thích hiện tượng dựa trên bằng chứng.
Năng lực công nghệ
Năng lực công nghệ liên quan đến việc hiểu, sử dụng, đánh giá và lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp với mục tiêu và bối cảnh.
Năng lực tin học
Năng lực tin học bao gồm sử dụng công nghệ số, xử lý thông tin và làm việc có trách nhiệm trong môi trường số. Cha mẹ có thể dựa vào 5 phẩm chất 10 năng lực để theo dõi tiến bộ của con.
Năng lực thẩm mỹ
Năng lực thẩm mỹ giúp học sinh cảm nhận, đánh giá và thể hiện cái đẹp thông qua nghệ thuật, văn học và các hoạt động sáng tạo.
Năng lực thể chất
Năng lực thể chất liên quan đến khả năng chăm sóc sức khỏe, vận động phù hợp và hình thành thói quen sống lành mạnh. Đây là một phần quan trọng trong 5 phẩm chất 10 năng lực vì sự phát triển của học sinh không chỉ giới hạn ở kiến thức học thuật.
Nếu phụ huynh muốn hiểu sâu hơn mối quan hệ giữa hai nhóm, có thể tham khảo phẩm chất năng lực của học sinh là gì để phân biệt khái niệm và cách chúng được thể hiện trong quá trình học tập.
5 phẩm chất 10 năng lực được hình thành qua những hoạt động nào
5 phẩm chất 10 năng lực không được hình thành chỉ trong một môn học riêng biệt. Chúng được phát triển thông qua môn học, hoạt động trải nghiệm, hoạt động tập thể, việc giải quyết nhiệm vụ thực tế và cách học sinh tương tác với giáo viên, bạn bè cũng như gia đình.
Một tiết học có thể đồng thời rèn nhiều năng lực. Chẳng hạn, khi học sinh làm dự án nhóm, các em có thể vừa phát triển giao tiếp và hợp tác vừa rèn trách nhiệm, tự học và khả năng giải quyết vấn đề.
Phụ huynh nên đồng hành với con như thế nào
5 phẩm chất 10 năng lực chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển thành những thói quen và hành vi phù hợp với độ tuổi của trẻ. Khi đồng hành với 5 phẩm chất 10 năng lực, gia đình không cần biến các yêu cầu này thành bảng tiêu chí để kiểm tra trẻ mỗi ngày mà nên lựa chọn một vài thói quen cụ thể để duy trì đều.
Ví dụ, trẻ nhỏ có thể tự chuẩn bị đồ dùng, hoàn thành việc nhà phù hợp và biết xin lỗi khi làm sai. Với học sinh lớn hơn, cha mẹ có thể tăng dần quyền tự quyết, yêu cầu con tự lập kế hoạch học tập và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Với nhóm phẩm chất, phụ huynh có thể tham khảo thêm các phẩm chất đạo đức của học sinh để có thêm góc nhìn về cách các giá trị được thể hiện trong học tập và đời sống. Điều quan trọng là người lớn làm mẫu nhất quán, bởi trẻ thường học cách ứng xử từ chính những tình huống xảy ra hằng ngày.
Cách nhìn nhận sự tiến bộ của học sinh
Khi đánh giá 5 phẩm chất 10 năng lực, phụ huynh không nên xem đây như một bảng xếp hạng để so sánh học sinh với nhau. Mỗi trẻ có tốc độ phát triển, điểm mạnh và bối cảnh trải nghiệm khác nhau, vì vậy cần theo dõi sự tiến bộ theo thời gian.
Trong 5 phẩm chất 10 năng lực, một số năng lực có thể nổi trội sớm trong khi những năng lực khác cần nhiều thời gian và trải nghiệm hơn. Gia đình nên ưu tiên tạo cơ hội thực hành và phản hồi phù hợp thay vì gây áp lực để con phải phát triển đồng đều ngay lập tức.
FPT Schools đồng hành cùng học sinh trong quá trình phát triển toàn diện
Việc phát triển 5 phẩm chất 10 năng lực cần được nhìn như một quá trình lâu dài, gắn với học tập, trải nghiệm và sự phối hợp giữa gia đình với nhà trường. Tại FPT Schools, định hướng phát triển toàn diện chú trọng sự cân bằng giữa kiến thức, kỹ năng và trải nghiệm.
Trong quá trình học tập, học sinh có cơ hội tham gia các hoạt động học thuật, dự án, làm việc nhóm và trải nghiệm để từng bước hình thành khả năng tự học, giao tiếp và giải quyết vấn đề. Khi phụ huynh và giáo viên cùng quan sát tiến bộ và thống nhất cách hỗ trợ, những phẩm chất và năng lực sẽ được bồi đắp ổn định hơn.
Kết luận
5 phẩm chất 10 năng lực gồm 5 phẩm chất chủ yếu là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm cùng 10 năng lực cốt lõi gồm 3 năng lực chung và 7 năng lực đặc thù. Đây là định hướng giúp giáo dục phổ thông quan tâm đồng thời đến giá trị, kiến thức, kỹ năng và khả năng vận dụng của học sinh.
Hiểu đúng 5 phẩm chất 10 năng lực giúp phụ huynh tránh nhìn sự phát triển của con chỉ qua điểm số. Khi gia đình tạo môi trường phù hợp, ghi nhận tiến bộ và phối hợp với nhà trường, học sinh sẽ có thêm cơ hội hình thành những nền tảng cần thiết cho học tập và cuộc sống lâu dài.
