Các cuộc thi STEM ngày càng thu hút vì giúp học sinh vừa học sâu kiến thức vừa rèn kỹ năng sống trong bối cảnh mới. Nhiều gia đình quan tâm cách chọn sân chơi phù hợp, chuẩn bị thế nào để con tự tin và giữ vững sức khỏe tinh thần trong suốt hành trình. Ở môi trường học tập hiện đại như FPT Schools, phụ huynh cũng dễ dàng tìm thấy sự đồng hành để con tham gia trải nghiệm học thuật lành mạnh. Phụ huynh có thể bắt đầu bằng việc cùng con xác định mục tiêu, sau đó tìm hiểu kỹ thể lệ từng cuộc thi để lên kế hoạch phù hợp.
Vì sao nên cho con tham gia các cuộc thi STEM
Tham gia các cuộc thi STEM giúp học sinh phát triển tư duy giải quyết vấn đề, giao tiếp thuyết trình, làm việc nhóm và quản lý thời gian. Đây đều là năng lực cốt lõi mà chương trình giáo dục phổ thông mới khuyến khích, đồng thời có ích lâu dài cho con đường học tập và nghề nghiệp. Phụ huynh có thể cùng con liệt kê kỹ năng muốn rèn luyện để chọn định dạng thi phù hợp.
Sân chơi STEM tạo động lực học tập tích cực vì sản phẩm học đi kèm ứng dụng thực tiễn, ví dụ mô hình chống ngập nhỏ, hệ tưới cây tự động hay giải pháp an toàn giao thông trong trường. Khi thấy ý tưởng của mình hữu ích, các con dễ kiên trì, từ đó hình thành thói quen học chủ động. Phụ huynh có thể khuyến khích con bắt đầu từ vấn đề gần gũi xung quanh gia đình và trường lớp.
Quan trọng hơn, quá trình chuẩn bị thi giúp con trải nghiệm đủ cung bậc cảm xúc: hứng khởi, lo lắng, hồi hộp rồi tự hào. Nếu được hướng dẫn đúng, đó là cơ hội luyện quản lý cảm xúc và xây dựng sự bền bỉ. Phụ huynh có thể đặt lịch trò chuyện ngắn hằng tuần để lắng nghe và hỗ trợ con kịp thời.
Phụ huynh có thể tham khảo thêm lợi ích của STEM với học sinh.
Bản đồ sân chơi các cuộc thi STEM phổ biến tại Việt Nam
Mỗi năm có nhiều sân chơi STEM dành cho học sinh tiểu học, THCS, THPT do cơ quan giáo dục, trường học, doanh nghiệp hoặc tổ chức khoa học uy tín đứng ra tổ chức. Tùy địa phương và thời điểm, thể lệ có thể thay đổi, nhưng có thể phân thành vài nhóm quen thuộc. Phụ huynh có thể liên hệ giáo viên chủ nhiệm hoặc tổ chuyên môn của trường để cập nhật mùa thi mới nhất.
- Cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh phổ thông: tập trung vào nghiên cứu hoặc ứng dụng giải quyết vấn đề thực tế; học sinh xây dựng đề tài, thí nghiệm/khảo sát, viết báo cáo và bảo vệ trước hội đồng. Phụ huynh có thể hỗ trợ con tìm người hướng dẫn học thuật trong trường.
- Robotics và cơ điện tử: theo đội 2–10 thành viên, dùng bộ kit chuẩn (ví dụ loại gạch lập trình hoặc hệ cơ khí–điện) để thiết kế robot hoàn thành nhiệm vụ. Tại Việt Nam thường có vòng loại theo khu vực trước khi vào chung kết. Phụ huynh có thể giúp con sắp xếp lịch tập đều đặn và chuẩn bị phụ kiện dự phòng.
- Lập trình và dữ liệu: các cuộc thi giải thuật, lập trình sáng tạo ứng dụng, hoặc thử thách phân tích dữ liệu ở mức độ phù hợp lứa tuổi. Một số sân chơi yêu cầu nộp sản phẩm kèm thuyết trình. Phụ huynh có thể cùng con chọn ngôn ngữ/biểu đồ phù hợp năng lực hiện tại.
- Sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng: khuyến khích ý tưởng, mô hình mới và giải pháp hữu ích trong đời sống; nhấn mạnh tính mới và khả năng áp dụng. Phụ huynh có thể đồng hành ở khâu khảo sát nhu cầu thực tế của người dùng.
- Đấu trường STEM trong trường hoặc cụm trường: dạng ngày hội, hackathon cuối tuần, thi theo chủ đề liên môn (khoa học–toán–công nghệ–kỹ thuật). Đây là điểm khởi đầu tốt để con làm quen nhịp thi. Phụ huynh có thể động viên con tham gia những sân chơi nội bộ trước khi bước ra cấp cao hơn.
Lưu ý quan trọng là đạo đức học thuật: tôn trọng trích dẫn, không sao chép và ghi rõ đóng góp của từng thành viên. Phụ huynh có thể cùng con lập nhật ký làm việc hằng tuần để minh chứng quá trình tự lực.
Ngoài ra, phụ huynh có thể xem hoạt động STEM tại trường phổ thông.
Cách chọn cuộc thi phù hợp với lứa tuổi và mục tiêu
Tiêu chí 1 — lứa tuổi và yêu cầu kỹ thuật: tiểu học ưu tiên thi theo nhóm, đề tài gần gũi; THCS có thể thử robotics hoặc thí nghiệm đơn giản; THPT phù hợp đề tài nghiên cứu chiều sâu. Phụ huynh có thể xem trước rubric chấm điểm để ước lượng độ khó và kỳ vọng của ban giám khảo.
Tiêu chí 2 — sở thích và điểm mạnh của con: trẻ thiên về cơ khí sẽ hợp robotics, yêu thích quan sát–thử nghiệm sẽ hợp khoa học ứng dụng, giỏi trình bày có thể đảm nhận vai trò thuyết trình. Phụ huynh có thể giúp con làm bài tự đánh giá năng lực để phân vai trong đội.
Tiêu chí 3 — thời gian, ngân sách và logistics: một số cuộc thi kéo dài nhiều tháng, yêu cầu di chuyển hoặc mua thêm vật tư. Phụ huynh có thể lập kế hoạch mốc thời gian, chi phí trần và phương án di chuyển an toàn ngay từ đầu.
Tiêu chí 4 — ngôn ngữ và cơ hội học hỏi: thi tiếng Việt phù hợp làm quen; thi có yếu tố tiếng Anh giúp mở rộng vốn từ học thuật. Phụ huynh có thể cùng con xây sổ tay thuật ngữ; mỗi ngày học 5–10 từ then chốt của đề tài.
Lộ trình 8–12 tuần chuẩn bị hiệu quả cho các cuộc thi STEM
Tuần 1–2: xác định vấn đề, mục tiêu đo lường và tiêu chí chấm điểm. Việc “đặt câu hỏi tốt” quyết định 50% chất lượng dự án. Phụ huynh có thể gợi mở bằng ba câu: Vì sao vấn đề này quan trọng, con sẽ đo lường kết quả thế nào, ai được hưởng lợi từ giải pháp.
Tuần 3–4: nghiên cứu nền tảng và thiết kế thử nghiệm/mô hình. Thu thập nguồn tin đáng tin cậy, đọc tóm tắt, trích dẫn chính xác. Phụ huynh có thể hướng dẫn con ghi chú theo một mẫu thống nhất để tránh thất lạc dữ liệu.
Tuần 5–6: chế tạo–thử nghiệm–ghi dữ liệu. Làm nhỏ, lặp nhanh, thay đổi một biến mỗi lần để kết luận rõ ràng. Phụ huynh có thể nhắc con kiểm tra an toàn khi dùng điện, nhiệt, hóa chất và xin phép người lớn khi cần.
Tuần 7–8: phân tích kết quả, cải tiến và kiểm chứng. Tìm lỗi đo, chạy lặp lại, so sánh với mục tiêu ban đầu. Phụ huynh có thể đề xuất con mời bạn khác dùng thử để thu phản hồi khách quan.
Tuần 9–10: viết báo cáo, hoàn thiện poster và mô hình trình diễn. Nội dung nên có Vấn đề–Cách làm–Kết quả–Ý nghĩa–Hạn chế–Hướng phát triển. Phụ huynh có thể hỗ trợ soát lỗi chính tả và bố cục dễ đọc.
Tuần 11–12: luyện thuyết trình và hỏi–đáp. Tập trả lời các câu hỏi “Vì sao”, “Bằng chứng đâu”, “Nếu làm lại con sẽ thay đổi gì”. Phụ huynh có thể đóng vai giám khảo để con quen áp lực tích cực.
Trong suốt lộ trình, duy trì “nhật ký tiến độ” 2 trang/tuần và họp nhóm 30 phút cố định. Phụ huynh có thể khích lệ con tự đánh giá sau mỗi mốc: điều gì đã tốt, điều gì cần cải thiện, bước tiếp theo là gì.
Với gia đình quan tâm sâu hơn, có thể tham khảo STEM hay STEAM.
Những lỗi thường gặp khi tham gia các cuộc thi STEM và cách tránh
Chọn đề tài quá rộng, không đo lường được: rất dễ sa đà và không có kết luận rõ. Khắc phục bằng cách thu hẹp phạm vi và xác định chỉ số đánh giá cụ thể. Phụ huynh có thể gợi ý con dùng tiêu chí SMART để đặt mục tiêu.
Sao chép hoặc thiếu trích dẫn: vừa thiếu công bằng vừa vi phạm đạo đức học thuật. Khắc phục bằng sổ trích nguồn và phần “Tài liệu tham khảo” rõ ràng. Phụ huynh có thể nhắc con ghi nguồn ngay khi ghi chú, tránh quên về sau.
Thiếu kiểm chứng và đối chứng: kết luận kém thuyết phục nếu chỉ thử một lần. Khắc phục bằng việc lặp lại thí nghiệm và so sánh với phương án khác. Phụ huynh có thể hỏi con “bằng chứng mạnh nhất là gì” để thúc đẩy tư duy khoa học.
Trình bày rối và quá dài: thông điệp chính bị chìm, điểm số bị ảnh hưởng. Khắc phục bằng bố cục 1–2 thông điệp lớn, dùng hình–số liệu thay vì chữ dày đặc. Phụ huynh có thể giúp con diễn tập trong 3–5 phút, rồi điều chỉnh slide/poster cho gọn.
Lệ thuộc người lớn: sản phẩm thiếu “dấu vân tay” của học sinh khiến giám khảo dễ nhận ra. Khắc phục bằng phân vai rõ ràng và nhật ký đóng góp. Phụ huynh có thể lùi lại đúng lúc, chỉ đặt câu hỏi gợi mở thay vì làm thay.
Căng thẳng trước ngày thi: ảnh hưởng hiệu suất và trải nghiệm học tập. Khắc phục bằng giấc ngủ đủ, ăn uống điều độ, hít thở sâu và nhắc nhở bản thân “thi để học”. Phụ huynh có thể cùng con luyện 5 phút thở chậm buổi tối để ổn định cảm xúc.
Để có góc nhìn rộng hơn, phụ huynh có thể xem STEM THPT.
FPT Schools đồng hành để con tự tin dự thi STEM
Là hệ thống phổ thông liên cấp, FPT Schools chú trọng bồi đắp tư duy khoa học, kỹ năng sống và năng lực tự học của học sinh qua hoạt động học tập chính khóa và trải nghiệm. Nhà trường chú ý cân bằng giữa kiến thức và sức khỏe tinh thần, khuyến khích học sinh đặt câu hỏi, thử nghiệm và cải tiến liên tục. Phụ huynh có thể tham khảo các hoạt động học tập và môi trường học tại trang chủ để hiểu rõ định hướng giáo dục của nhà trường.
Trong hành trình chuẩn bị cho các cuộc thi STEM, học sinh được khích lệ làm việc nhóm, trình bày kết quả và phản biện tích cực dưới sự hướng dẫn của thầy cô. Các con được dạy cách tôn trọng quy trình khoa học và đạo đức học thuật, từ đó tự tin tham gia sân chơi học thuật trong và ngoài trường. Phụ huynh có thể trao đổi với giáo viên chủ nhiệm để cùng thống nhất kế hoạch học–thi phù hợp nhịp độ của con.
Kết luận: Khi chọn đúng sân chơi, đặt mục tiêu rõ ràng và có lộ trình 8–12 tuần bài bản, các cuộc thi STEM trở thành “lớp học mở” giúp con lớn lên về kiến thức, kỹ năng và bản lĩnh. Gia đình là “bệ đỡ” ấm áp, nhà trường là “người dẫn đường” tin cậy; với sự đồng hành đúng cách, mỗi mùa thi sẽ là một mùa trưởng thành. Phụ huynh có thể bắt đầu ngay hôm nay bằng việc cùng con chia sẻ một vấn đề muốn giải quyết và lên kế hoạch nhỏ cho tuần đầu tiên.
Nếu phụ huynh muốn tìm một môi trường học đường coi trọng trải nghiệm, rèn kỹ năng và chú ý tới sức khỏe tinh thần của học sinh, vui lòng tìm hiểu và đăng ký tuyển sinh tại FPT Schools.
