Cách tạo thói quen đọc sách cho con không nên bắt đầu bằng việc đặt mục tiêu con phải đọc bao nhiêu cuốn mỗi tháng hay ép trẻ ngồi yên với một cuốn sách đủ lâu. Với nhiều trẻ, hứng thú đọc không xuất hiện vì người lớn nói “đọc sách tốt cho con”, mà được hình thành từ những trải nghiệm nhỏ: được tự chọn cuốn mình thích, có một góc đọc dễ chịu, được nghe cha mẹ đọc cùng và không bị biến mỗi lần đọc thành một bài kiểm tra.
Dưới góc nhìn giáo dục, cách tạo thói quen đọc sách cho con hiệu quả là giúp việc đọc trở thành một phần tự nhiên trong đời sống thay vì một nhiệm vụ phải hoàn thành. Thói quen này cần được xây theo độ tuổi, khả năng đọc và sở thích của trẻ. Có em thích truyện tranh, có em mê khoa học, có em lại chỉ hào hứng khi được đọc cùng cha mẹ. Điểm chung là trẻ cần đủ quyền lựa chọn và đủ trải nghiệm tích cực để muốn quay lại với sách.
Phụ huynh quan tâm đến môi trường giáo dục chú trọng khả năng tự học, khám phá và văn hóa đọc có thể tìm hiểu thêm tại FPT Schools.
Vì sao ép trẻ đọc nhiều chưa chắc tạo được thói quen đọc
Một hành vi chỉ trở thành thói quen bền khi trẻ có thể lặp lại tương đối đều mà không cần người lớn tạo áp lực liên tục. Nếu con chỉ mở sách khi bị nhắc, đọc đủ số trang để được chơi hoặc cố hoàn thành vì sợ bị phê bình, trẻ có thể làm theo nhưng chưa chắc hình thành hứng thú.
Đó là lý do cách tạo thói quen đọc sách cho con cần chú ý đến cảm giác của trẻ trong lúc đọc. Một buổi đọc ngắn nhưng con thực sự tò mò có thể có giá trị hơn một giờ ngồi với sách trong trạng thái miễn cưỡng.
UNICEF gợi ý chỉ khoảng 10–15 phút đọc cùng mỗi ngày cũng có thể khơi gợi sự tò mò ở trẻ. Tổ chức này cũng khuyến nghị cha mẹ biến đọc sách thành một phần dễ chịu trong nhịp sinh hoạt, lắng nghe sở thích của con và không quá lo nếu trẻ hiện tại thích truyện tranh hoặc graphic novel hơn các dạng sách khác.
Vì vậy, mục tiêu đầu tiên không phải “đọc nhiều”, mà là “muốn đọc lại”. Khi trẻ tự tìm sách vào ngày hôm sau, thói quen mới bắt đầu có nền tảng.
Cách tạo thói quen đọc sách cho con cần bắt đầu từ sở thích của trẻ
Trẻ thường quay lại với những hoạt động khiến mình thấy hứng thú hoặc có ý nghĩa. Đọc sách cũng vậy. Nếu tất cả sách trong nhà đều do người lớn chọn theo tiêu chí “bổ ích”, nhưng không chạm tới điều con đang tò mò, rất khó yêu cầu trẻ duy trì lâu dài.
Một trẻ thích khủng long có thể bắt đầu từ sách khoa học hoặc truyện về khủng long. Trẻ mê bóng đá có thể đọc truyện thể thao, sách về kỹ thuật chơi bóng hoặc tiểu sử dành cho thiếu nhi. Trẻ thích vẽ có thể bị cuốn hút bởi truyện tranh, sách nghệ thuật hoặc sách hướng dẫn sáng tạo.
UNICEF cũng khuyến nghị phụ huynh quan sát chủ đề trẻ yêu thích và tìm tài liệu đọc liên quan, vì điều này giúp con nhận ra sách là công cụ để khám phá những điều mình quan tâm.
Do đó, cách tạo thói quen đọc sách cho con không nên bắt đầu bằng việc loại bỏ sở thích của trẻ để thay bằng danh sách người lớn cho rằng “đáng đọc hơn”. Cha mẹ có thể mở rộng dần, nhưng nên bắt đầu từ điểm trẻ đang đứng.
6 cách tạo thói quen đọc sách cho con khơi gợi hứng thú tự nhiên
Sáu cách dưới đây không phải một công thức cứng áp dụng giống nhau cho mọi gia đình. Cha mẹ nên chọn một hoặc hai thay đổi dễ thực hiện nhất, duy trì đủ lâu rồi mới mở rộng.
1. Tạo một khung đọc ngắn nhưng đều đặn mỗi ngày
Thói quen cần tín hiệu lặp lại. Vì vậy, cách tạo thói quen đọc sách cho con đầu tiên là chọn một thời điểm tương đối ổn định để sách xuất hiện trong ngày.
Đó có thể là 10–15 phút trước giờ ngủ, sau bữa tối, sau khi trẻ tắm xong hoặc một khoảng yên tĩnh vào cuối tuần. Điều quan trọng không phải chọn “giờ vàng”, mà là chọn mốc gia đình có khả năng duy trì.
UNICEF cho rằng chỉ 10–15 phút với sách mỗi ngày đã có thể là điểm khởi đầu để khơi gợi hứng thú. Với trẻ chưa quen đọc, một khung ngắn thường dễ chấp nhận hơn yêu cầu “mỗi ngày phải đọc 30 trang”.
Trong cách tạo thói quen đọc sách cho con, cha mẹ cũng không nên tăng thời lượng quá nhanh. Khi con đang đọc say mê, có thể để trẻ tiếp tục. Nhưng nếu hôm đó con mệt, đọc vài trang rồi dừng vẫn tốt hơn biến việc đọc thành cuộc thương lượng căng thẳng.
Một mẹo thực tế là gắn giờ đọc với một hành động đã ổn định. Ví dụ: đánh răng xong thì đọc một truyện ngắn, hoặc sau khi dọn bàn ăn thì cả nhà có 15 phút đọc. Khi hai hoạt động luôn đi cạnh nhau, trẻ dễ nhớ hơn.
Đây là cách tạo thói quen đọc sách cho con dựa trên nhịp sinh hoạt chứ không dựa vào ý chí nhất thời. Khi con không phải mỗi ngày quyết định “có đọc hay không”, việc bắt đầu sẽ nhẹ hơn.
2. Để trẻ được tự chọn một phần sách mình muốn đọc
Quyền lựa chọn tạo cảm giác việc đọc thuộc về chính trẻ. Cha mẹ có thể kiểm tra độ phù hợp về nội dung, nhưng không nên quyết định toàn bộ danh sách.
Trong cách tạo thói quen đọc sách cho con, người lớn có thể đưa ra ba đến năm lựa chọn phù hợp rồi để trẻ chọn. Khi tới thư viện hoặc hiệu sách, hãy cho con thời gian xem bìa, đọc thử và đổi ý nếu cuốn đầu tiên chưa hấp dẫn.
UNICEF lưu ý điều quan trọng là trẻ đang đọc; nếu hiện tại con thích truyện tranh thì đó vẫn là cơ hội đọc có giá trị. Không cần ép con chuyển ngay sang thể loại nhiều chữ hơn nếu con chưa sẵn sàng.
Trong cách tạo thói quen đọc sách cho con, với trẻ lớn hơn, quyền lựa chọn càng cần được mở rộng. Cha mẹ có thể cùng con tìm hiểu nội dung, độ phù hợp và chất lượng nguồn thay vì chỉ nói “sách này tốt, sách kia không tốt”.
Nếu trẻ chọn một cuốn rồi bỏ giữa chừng, không nên coi đó là thất bại. Người lớn cũng có quyền dừng một cuốn không hợp. Điều quan trọng là giúp con hiểu vì sao mình không thích và thử lựa chọn khác.
Khi trẻ được chọn, cách tạo thói quen đọc sách cho con chuyển từ “cha mẹ giao sách” sang “con đang xây gu đọc của mình”. Đây là bước quan trọng để thói quen tồn tại khi không còn người lớn giám sát.
3. Cha mẹ làm mẫu việc đọc thay vì chỉ nhắc con đọc
Trẻ rất nhạy với sự khác biệt giữa lời người lớn nói và hành vi người lớn thực hiện. Nếu cha mẹ liên tục yêu cầu con đọc nhưng bản thân luôn cầm điện thoại trong thời gian rảnh, sách dễ trở thành “việc của trẻ con”.
Một cách tạo thói quen đọc sách cho con đơn giản là để trẻ nhìn thấy người lớn cũng đọc. Không nhất thiết phải là tiểu thuyết dày; cha mẹ có thể đọc sách chuyên môn, sách nấu ăn, tạp chí hoặc bất kỳ tài liệu nào phù hợp.
UNICEF khuyến nghị người lớn làm gương bằng cách đọc thường xuyên, bởi trẻ quan sát cha mẹ và dễ coi đọc sách là một phần bình thường của đời sống hơn.
Một cách tạo thói quen đọc sách cho con khác là để gia đình có một khoảng “cùng đọc nhưng không cần đọc cùng một cuốn”. Mỗi người chọn tài liệu mình thích, ngồi trong cùng không gian khoảng 15–20 phút. Trẻ vừa có quyền riêng vừa cảm nhận đây là hoạt động chung.
Cha mẹ cũng nên nói về sách theo cách tự nhiên. Thay vì “con phải đọc vì đọc tốt”, có thể chia sẻ: “Đoạn này làm mẹ bất ngờ” hoặc “Bố vừa đọc được một ý khá hay”. Cách nói này cho trẻ thấy sách có thể tạo tò mò, cảm xúc và cuộc trò chuyện.
Đây là cách tạo thói quen đọc sách cho con mà không cần thêm mệnh lệnh. Trẻ học không chỉ từ điều được yêu cầu mà còn từ văn hóa sinh hoạt diễn ra quanh mình.
4. Đọc cùng và thay đổi cách đồng hành theo độ tuổi
Nhiều cha mẹ ngừng đọc cho con nghe ngay khi trẻ bắt đầu biết chữ. Tuy nhiên, biết đọc không có nghĩa trẻ đã đủ sức xử lý mọi cuốn sách một mình.
Trong cách tạo thói quen đọc sách cho con, đọc cùng có thể thay đổi theo từng giai đoạn. Với trẻ nhỏ, người lớn đọc toàn bộ và con xem tranh. Khi con mới tập đọc, hai bên có thể thay nhau đọc câu hoặc trang. Khi trẻ đọc tốt hơn, cha mẹ có thể đọc cùng một cuốn rồi trao đổi thay vì đọc hộ.
UNICEF khuyến nghị cha mẹ có thể luân phiên đọc thành tiếng cùng trẻ, từ nhận diện chữ và từ đến câu, trang rồi chương khi khả năng tăng lên. Cách này vừa duy trì sự gần gũi vừa giúp trẻ tự tin hơn với hoạt động đọc.
Trong cách tạo thói quen đọc sách cho con, cha mẹ cũng có thể dừng ở một điểm hấp dẫn rồi để hôm sau đọc tiếp. Cảm giác muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp theo chính là một động lực tự nhiên để trẻ quay lại.
Với trẻ lớn, đọc cùng không nhất thiết là ngồi cạnh. Hai người có thể đọc cùng một cuốn ở tốc độ riêng rồi thỉnh thoảng bàn về nhân vật hoặc ý tưởng. Đây là cách tạo thói quen đọc sách cho con vẫn giữ sự kết nối nhưng không khiến trẻ cảm thấy bị kiểm tra.
5. Tạo một môi trường khiến sách dễ được nhìn thấy và dễ được lấy
Một cuốn sách cất trong tủ cao ít có cơ hội cạnh tranh với điện thoại luôn nằm ngay bên cạnh trẻ. Môi trường có ảnh hưởng lớn tới hành vi, vì vậy cha mẹ nên làm cho việc bắt đầu đọc trở nên thuận tiện.
Trong cách tạo thói quen đọc sách cho con, không cần xây một phòng đọc riêng. Một giỏ sách cạnh giường, một kệ thấp ở phòng khách hoặc vài cuốn được xoay vòng trên bàn đã có thể tạo khác biệt.
UNICEF gợi ý gia đình tạo một bộ sưu tập sách tại nhà nếu có điều kiện; không cần lớn, một bộ sách nhỏ cũng có thể đủ để trẻ thường xuyên tiếp xúc. Tổ chức này cũng khuyến khích sử dụng thư viện địa phương và các hoạt động đọc cộng đồng khi có thể.
Để cách tạo thói quen đọc sách cho con hiệu quả, gia đình cũng nên giảm xao nhãng trong khung đọc. Nếu TV đang bật và điện thoại liên tục có thông báo, trẻ sẽ phải dùng rất nhiều nỗ lực để duy trì chú ý với sách.
Một góc đọc tốt nên đủ sáng, dễ ngồi và không tạo cảm giác đây là “bàn học thứ hai”. Trẻ có thể nằm đọc, ngồi trên thảm hoặc chọn tư thế thoải mái nếu vẫn đảm bảo an toàn.
UNICEF Việt Nam từng ghi nhận trong một phóng sự về văn hóa đọc rằng không gian yên tĩnh, dễ chịu có thể giúp trẻ tập trung hơn khi đọc. Đây là một gợi ý thực tế cho cách tạo thói quen đọc sách cho con mà gia đình có thể áp dụng rất đơn giản.
6. Trò chuyện về sách nhưng không biến việc đọc thành bài kiểm tra
Sau khi trẻ đọc xong, nhiều cha mẹ lập tức hỏi: “Con kể lại nội dung xem nào?”, “Bài học của truyện là gì?” hoặc “Con nhớ được bao nhiêu?”. Nếu lần nào đọc cũng kết thúc bằng kiểm tra, trẻ dễ cảm thấy mình đang hoàn thành một bài tập.
Một cách tạo thói quen đọc sách cho con tự nhiên hơn là trò chuyện vì tò mò. Cha mẹ có thể hỏi: “Con thích nhân vật nào nhất?”, “Có đoạn nào làm con buồn cười không?” hoặc “Nếu là con thì con có làm giống nhân vật đó không?”.
UNICEF gợi ý khi đọc cùng có thể hỏi trẻ dự đoán điều sẽ xảy ra tiếp theo hoặc lý do một nhân vật hành động như vậy. Những câu hỏi mở giúp cuộc đọc trở thành tương tác chứ không phải kiểm tra trí nhớ.
Trong cách tạo thói quen đọc sách cho con, nếu con không muốn nói, cha mẹ cũng không cần ép. Có những cuốn trẻ chỉ muốn đọc và giữ trải nghiệm cho riêng mình. Tôn trọng khoảng riêng này đặc biệt quan trọng khi trẻ lớn.
Cha mẹ cũng không cần buộc mỗi cuốn sách phải có một “bài học đạo đức”. Có lúc giá trị của đọc nằm ở việc con được cười, tưởng tượng, đồng cảm hoặc đơn giản là nghỉ ngơi với một câu chuyện.
Đây là cách tạo thói quen đọc sách cho con giúp sách giữ được tính tự nguyện. Khi trẻ không lo mình sẽ bị hỏi đáp sau mỗi trang, khả năng con tự tìm tới sách sẽ cao hơn.
Bảng tóm tắt 6 cách để cha mẹ dễ áp dụng
| Cách thực hiện | Mục tiêu | Cha mẹ có thể bắt đầu |
|---|---|---|
| Giữ một khung đọc ngắn, đều | Tạo tín hiệu lặp lại | 10–15 phút trước ngủ hoặc sau bữa tối |
| Cho trẻ tự chọn sách | Tăng quyền sở hữu | Đưa vài lựa chọn phù hợp rồi để con quyết định |
| Cha mẹ làm mẫu | Tạo văn hóa đọc trong gia đình | Cả nhà cùng có một khoảng đọc riêng |
| Đọc cùng theo độ tuổi | Giảm áp lực và tăng kết nối | Luân phiên đọc câu, trang hoặc chương |
| Làm sách dễ tiếp cận | Giảm cản trở khi bắt đầu | Đặt kệ hoặc giỏ sách ở nơi trẻ thường sinh hoạt |
| Trò chuyện không kiểm tra | Giữ trải nghiệm đọc tích cực | Hỏi về cảm xúc, nhân vật hoặc chi tiết con thích |
Bảng trên cho thấy cách tạo thói quen đọc sách cho con không nhất thiết phải tốn nhiều thời gian hoặc mua thật nhiều sách. Điều quan trọng là giảm những yếu tố làm trẻ thấy đọc là nghĩa vụ và tăng những yếu tố khiến con muốn quay lại.
Nếu con nói đọc sách chán, cha mẹ nên làm gì?
“Chán đọc” có thể đến từ nhiều nguyên nhân. Cuốn sách quá khó, chủ đề không hấp dẫn, trẻ đang mệt, bị ép đọc quá lâu hoặc đơn giản là chưa tìm được loại sách phù hợp.
Khi gặp tình trạng này, cách tạo thói quen đọc sách cho con không phải tăng thời gian bắt buộc. Hãy giảm nhiệm vụ và tăng lựa chọn.
Cha mẹ có thể thử sách ngắn hơn, truyện tranh, sách hài hước, sách kiến thức đúng sở thích hoặc audiobook kết hợp với sách giấy trong một số trường hợp phù hợp. Với trẻ mới đọc, người lớn có thể quay lại đọc cùng để giảm áp lực.
Nếu con bỏ một cuốn, hãy hỏi điều gì khiến trẻ không thích. Qua nhiều lần thử, trẻ sẽ dần hiểu gu của mình. Đây cũng là một kỹ năng đọc quan trọng.
Cách tạo thói quen đọc sách cho con cần thay đổi theo độ tuổi
Với cách tạo thói quen đọc sách cho con ở trẻ mầm non, đọc là hoạt động tương tác. Cha mẹ có thể chỉ tranh, tạo âm thanh, hỏi con tìm đồ vật hoặc để trẻ lật trang. Thời lượng ngắn nhưng vui vẻ thường phù hợp hơn yêu cầu ngồi yên.
Ở Tiểu học, cách tạo thói quen đọc sách cho con nên kết hợp đọc cùng và đọc độc lập. Con có thể chọn sách, có khung đọc cố định và được hỗ trợ khi gặp từ khó.
Ở THCS, cha mẹ nên giảm việc chỉ định đầu sách. Trẻ có thể đọc truyện dài, sách khoa học, graphic novel hoặc chủ đề cá nhân. Người lớn giữ vai trò gợi mở và trò chuyện khi con muốn.
Ở THPT, thói quen đọc nên ngày càng thuộc về học sinh. Cha mẹ có thể trao đổi về nguồn, tác giả, ý tưởng hoặc giới thiệu sách liên quan tới sở thích và định hướng, nhưng không cần kiểm soát danh sách đọc từng tuần.
Càng lớn, trẻ càng cần quyền xây đời sống đọc của riêng mình.
Trường học góp phần nuôi dưỡng văn hóa đọc như thế nào?
Gia đình là nơi tạo những trải nghiệm đọc đầu tiên, nhưng nhà trường có thể mở rộng chúng thông qua thư viện, hoạt động giới thiệu sách và cơ hội để học sinh tự lựa chọn.
FPT Schools từng nhấn mạnh thư viện không chỉ là nơi lưu trữ sách mà còn là không gian giúp học sinh tiếp cận nhiều thể loại, khám phá sở thích và hình thành thói quen đọc từ sớm.
Một hoạt động gần đây tại FSchool Thanh Hóa cũng cho thấy hướng tiếp cận đặt nhu cầu của học sinh ở trung tâm: thay vì ép các em đọc, thư viện tìm cách kết nối sách với câu hỏi và mối quan tâm của người học. Theo thông tin chính thức, số lượt mượn – trả tại thư viện đã tăng rõ trong năm học 2025–2026, trong khi điều nhà trường nhấn mạnh hơn là học sinh bắt đầu chủ động tìm sách và tìm kiếm tri thức.
Tinh thần này có điểm giao trực tiếp với cách tạo thói quen đọc sách cho con tại gia đình: muốn trẻ đọc bền vững, cần hiểu điều gì đang khiến con tò mò thay vì chỉ tăng yêu cầu.
Phụ huynh có thể phối hợp bằng cách hỏi con gần đây thư viện có cuốn gì thú vị, khuyến khích con mượn sách hoặc tạo cơ hội để con mang một sở thích ở trường về tiếp tục khám phá tại nhà.
Cách tạo thói quen đọc sách cho con bền vững bắt đầu từ cảm giác muốn quay lại
Cách tạo thói quen đọc sách cho con không phải quá trình biến trẻ thành người đọc thật nhiều trong thời gian ngắn. Mục tiêu quan trọng hơn là giúp sách có một vị trí tự nhiên trong ngày và tạo đủ trải nghiệm tích cực để con muốn quay lại.
Sáu cách gồm duy trì một khung đọc ngắn nhưng đều, cho trẻ quyền lựa chọn, cha mẹ làm mẫu, đọc cùng theo độ tuổi, tạo môi trường dễ tiếp cận và trò chuyện mà không kiểm tra đều hướng tới việc giảm áp lực và tăng tính tự nguyện.
Cha mẹ cũng không cần quá lo nếu có giai đoạn trẻ đọc ít hơn. Hứng thú có thể thay đổi theo tuổi, lịch học và những mối quan tâm mới. Điều quan trọng là gia đình vẫn giữ sách trong tầm nhìn, tôn trọng sở thích và sẵn sàng giới thiệu những lựa chọn mới.
UNICEF nhấn mạnh rằng tạo tình yêu với việc đọc có thể bắt đầu ở nhiều độ tuổi; việc đọc cùng, lắng nghe sở thích và xây một nhịp đọc dễ chịu đều có thể giúp trẻ duy trì mối quan hệ tích cực với sách.
Phụ huynh quan tâm đến môi trường giáo dục khuyến khích tự học, khám phá và văn hóa đọc có thể tìm hiểu thêm tại FPT Schools. Về lâu dài, cách tạo thói quen đọc sách cho con tốt nhất không được đo bằng số cuốn trên một bảng thành tích, mà bằng việc trẻ biết tự chọn sách, có thể dành thời gian yên tĩnh với một cuốn mình thích và xem đọc sách như một lựa chọn tự nhiên trong cuộc sống.
