Quy định điện thoại trong trường học là một trong những vấn đề được phụ huynh quan tâm nhiều nhất mỗi đầu năm học: con có được mang điện thoại đến lớp không, khi nào thì được dùng, nếu vi phạm thì xử lý ra sao?
Bài viết dưới đây, được biên soạn bởi đội ngũ giáo viên và chuyên viên tâm lý học đường của FPT Schools, sẽ giúp cha mẹ hiểu đúng khung pháp lý hiện hành, nắm rõ ranh giới “được” và “không được”, đồng thời có phương án đồng hành cùng con một cách nhẹ nhàng, không căng thẳng.
Quy định điện thoại trong trường học hiện nay căn cứ vào văn bản nào?
Văn bản pháp lý quan trọng nhất chi phối quy định điện thoại trong trường học hiện nay là Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học, có hiệu lực từ ngày 01/11/2020. Tại Điều 37 về các hành vi học sinh không được làm, khoản 4 nêu rõ: học sinh không được “sử dụng điện thoại di động, các thiết bị khác khi đang học tập trên lớp không phục vụ cho việc học tập và không được giáo viên cho phép”.
Cách diễn đạt này là một thay đổi đáng chú ý so với Thông tư 12/2011/TT-BGDĐT trước đó, vốn cấm tuyệt đối việc sử dụng điện thoại di động trong giờ học. Nói cách khác, khung pháp lý hiện hành không cấm học sinh mang điện thoại đến trường, mà đặt ra hai điều kiện đồng thời cho việc sử dụng trong giờ học: phải phục vụ mục đích học tập và phải được giáo viên cho phép. Chỉ cần thiếu một trong hai điều kiện, hành vi đó đã vi phạm nội quy.
Bên cạnh Thông tư 32, sau khi Thông tư này có hiệu lực, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã có văn bản hướng dẫn các Sở Giáo dục và Đào tạo, trong đó nhấn mạnh nhà trường cần xây dựng quy chế nội bộ, hướng dẫn cụ thể cho giáo viên và học sinh, tránh tình trạng học sinh lạm dụng thiết bị. Từ năm học 2024 – 2025, nhiều địa phương và cơ sở giáo dục đã ban hành hướng dẫn chặt chẽ hơn, yêu cầu học sinh không sử dụng điện thoại cả trong giờ học lẫn giờ ra chơi, trừ trường hợp phục vụ học tập hoặc có nhu cầu đặc biệt được nhà trường chấp thuận. Như vậy, quy định điện thoại trong trường học hiện nay không cấm tuyệt đối việc học sinh mang thiết bị đến trường, mà tập trung kiểm soát thời điểm và mục đích sử dụng.
Học sinh mang điện thoại đến trường có bị cấm không?
Theo khung quy định hiện hành, việc học sinh mang điện thoại đến trường không bị cấm ở cấp trung học. Pháp luật chỉ điều chỉnh hành vi sử dụng trong giờ học, chứ không điều chỉnh hành vi mang theo. Tuy nhiên, mỗi cơ sở giáo dục có quyền và trách nhiệm ban hành nội quy riêng, phù hợp với điều kiện tổ chức dạy học, mô hình bán trú, nội trú và đặc điểm lứa tuổi học sinh.
Thực tế cho thấy phần lớn các trường chọn phương án “mang được nhưng quản lý tập trung”: học sinh được phép mang điện thoại đến trường vì lý do liên lạc với gia đình khi đi học xa, đi xe buýt, học thêm buổi chiều; nhưng khi vào tiết học, thiết bị phải được cất trong tủ, hộp đựng của lớp hoặc cặp sách và ở chế độ tắt nguồn hoặc im lặng. Cách làm này vừa tôn trọng nhu cầu liên lạc chính đáng của phụ huynh, vừa bảo đảm kỷ luật lớp học.
Với cấp tiểu học, Điều lệ trường tiểu học (Thông tư 28/2020/TT-BGDĐT) không đề cập trực tiếp đến điện thoại di động, nhưng đa số các trường tiểu học đều khuyến nghị học sinh không mang thiết bị cá nhân đến lớp, do các em còn nhỏ, dễ làm mất, làm hỏng và chưa đủ năng lực tự kiểm soát thời gian sử dụng. Vì vậy, phụ huynh nên đọc kỹ quy định điện thoại trong trường học của chính cơ sở con đang theo học, bởi mỗi trường có thể có cách quản lý thiết bị khác nhau.
Học sinh được sử dụng điện thoại trong lớp học khi nào?
Đây là câu hỏi trọng tâm của quy định điện thoại trong trường học. Việc sử dụng điện thoại trong lớp học chỉ hợp lệ khi hội đủ hai điều kiện đã nêu tại Thông tư 32/2020. Trong thực tế giảng dạy, các tình huống thường được giáo viên cho phép gồm:
- Tra cứu tư liệu, số liệu, từ điển trực tuyến phục vụ nhiệm vụ học tập được giao ngay tại lớp.
- Quét mã QR để làm bài kiểm tra ngắn, khảo sát nhanh, trò chơi học tập trên các nền tảng tương tác.
- Chụp ảnh sản phẩm thí nghiệm, ghi âm phần trình bày nhóm, quay video ngắn phục vụ bài tập dự án.
- Sử dụng ứng dụng đo lường, mô phỏng trong các tiết Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học.
- Liên hệ gia đình trong trường hợp khẩn cấp, sau khi báo cáo và được giáo viên đồng ý.
Ngược lại, các hành vi như nhắn tin, lướt mạng xã hội, xem video giải trí, chơi trò chơi điện tử, nghe nhạc bằng tai nghe trong giờ học đều không được phép, kể cả khi học sinh cho rằng mình vẫn theo kịp bài. Một điểm phụ huynh cần lưu ý: quyền cho phép thuộc về giáo viên đứng lớp trong từng tiết học cụ thể, không phải là quyền được cấp một lần cho cả năm học. Tiết trước cô cho dùng không đồng nghĩa tiết sau được tự ý mở máy.
Gợi ý hành động: cha mẹ hãy cùng con thống nhất một “quy tắc ba giây” trước khi mở điện thoại ở lớp: dừng lại, tự hỏi “Việc này có phục vụ bài học không? Thầy cô đã cho phép chưa?”. Nếu một trong hai câu trả lời là “không”, con cất máy đi.
Bảng tổng hợp quy định điện thoại trong trường học theo từng tình huống
Để cha mẹ và học sinh dễ hình dung ranh giới, bảng dưới đây tổng hợp các tình huống phổ biến theo tinh thần của quy định điện thoại trong trường học hiện hành:
| Tình huống | Được phép hay không | Lưu ý |
|---|---|---|
| Mang điện thoại đến trường (cấp THCS, THPT) | Được, trừ khi nội quy trường quy định khác | Phải cất đúng nơi quy định khi vào tiết học |
| Dùng điện thoại tra cứu bài khi giáo viên yêu cầu | Được | Chỉ trong phạm vi nhiệm vụ học tập được giao |
| Tự ý mở điện thoại trong giờ học | Không | Vi phạm khoản 4 Điều 37 Thông tư 32/2020 |
| Nhắn tin, lướt mạng xã hội trong tiết học | Không | Ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung |
| Dùng điện thoại trong giờ kiểm tra, thi | Không | Có thể bị xử lý theo quy chế kiểm tra, thi cử |
| Quay phim, chụp ảnh bạn bè, thầy cô rồi đăng mạng | Không | Liên quan quyền hình ảnh, dễ phát sinh bắt nạt trực tuyến |
| Gọi về gia đình khi có việc khẩn cấp | Được | Cần báo cáo giáo viên hoặc dùng điện thoại của phòng giám thị, y tế |
Có thể thấy, quy định điện thoại trong trường học chủ yếu nhằm phân định rõ giữa nhu cầu sử dụng chính đáng và hành vi gây mất tập trung trong môi trường lớp học. Khi con hỏi “học sinh có được dùng điện thoại ở trường không?”, cha mẹ có thể trả lời ngắn gọn: được, nhưng chỉ trong ba trường hợp là phục vụ học tập, được thầy cô cho phép và ngoài thời gian lên lớp theo nội quy nhà trường.
Vì sao cần siết chặt quy định điện thoại trong trường học?
Nhiều phụ huynh băn khoăn vì sao nhà trường ngày càng chặt chẽ với thiết bị cá nhân. Các căn cứ khoa học và thực tiễn quốc tế đưa ra câu trả lời khá rõ ràng.
Báo cáo Giám sát Giáo dục Toàn cầu năm 2023 của UNESCO khuyến nghị các quốc gia cân nhắc hạn chế điện thoại thông minh trong trường học, đồng thời ghi nhận đã có khoảng một phần tư số quốc gia ban hành quy định cấm hoặc hạn chế thiết bị này trong khuôn viên trường. Cũng theo dữ liệu từ khảo sát PISA 2022 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), khoảng 65% học sinh ở các nước thành viên cho biết bị phân tâm bởi thiết bị số trong giờ Toán, và gần 30% bị phân tâm bởi chính việc bạn bè xung quanh sử dụng thiết bị.
Ở góc độ tâm lý học đường, việc kiểm tra thông báo liên tục khiến học sinh mất nhiều phút để lấy lại trạng thái tập trung sâu, làm giảm chất lượng ghi nhớ và tư duy phản biện. Nghiêm trọng hơn, điện thoại còn là kênh phát sinh bắt nạt trực tuyến, so sánh hình ảnh cá nhân và áp lực bạn bè, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của lứa tuổi đang trong giai đoạn tâm sinh lý tuổi dậy thì với nhiều biến động về cảm xúc và nhận thức bản thân.
Mặt khác, giờ ra chơi không điện thoại giúp học sinh quay lại với những tương tác trực tiếp: trò chuyện, chơi thể thao, tham gia câu lạc bộ. Đây chính là môi trường tự nhiên nhất để hình thành kỹ năng sống, khả năng hợp tác và giải quyết xung đột — những năng lực mà không ứng dụng nào thay thế được.
Xử lý thế nào khi học sinh vi phạm nội quy sử dụng điện thoại?
Theo tinh thần của Thông tư 32/2020, việc xử lý học sinh vi phạm hướng đến giáo dục, giúp các em nhận ra và sửa chữa khuyết điểm, chứ không nhằm trừng phạt. Các biện pháp được nêu gồm nhắc nhở, hỗ trợ giúp đỡ trực tiếp; khiển trách và thông báo với cha mẹ học sinh; tạm dừng học ở trường có thời hạn kèm biện pháp giáo dục phù hợp. Đáng chú ý, Thông tư đã bỏ hình thức kỷ luật cảnh cáo trước toàn trường và đuổi học một năm như quy định cũ, đồng thời tuyệt đối không sử dụng các hình thức làm tổn thương thể chất và danh dự học sinh.
Trên thực tế, phần lớn trường hợp vi phạm nội quy sử dụng điện thoại được xử lý theo lộ trình: lần đầu giáo viên nhắc nhở và yêu cầu cất máy; tái phạm thì tạm thu giữ, gửi giáo viên chủ nhiệm hoặc bộ phận quản sinh và trao trả cuối buổi học; tiếp tục tái phạm thì mời phụ huynh cùng trao đổi để thống nhất giải pháp. Nếu vi phạm liên quan đến quay phim, chụp ảnh, phát tán nội dung xúc phạm người khác, nhà trường sẽ xử lý theo quy trình phòng chống bắt nạt học đường với sự tham gia của bộ phận tâm lý học đường.
Gợi ý hành động: khi nhận được thông báo con vi phạm, cha mẹ hãy hỏi con ba câu trước khi phản ứng: “Con dùng điện thoại lúc đó để làm gì? Điều gì khiến con khó cưỡng lại? Lần sau con sẽ làm khác đi thế nào?”. Cách tiếp cận này giúp con hợp tác thay vì phòng thủ.
Nhà trường xây dựng nội quy sử dụng điện thoại như thế nào cho hiệu quả?
Một bản quy định điện thoại trong trường học có tính khả thi thường được xây dựng theo các bước sau, và phụ huynh hoàn toàn có thể tham gia đóng góp ý kiến trong các buổi họp đầu năm:
- Bước 1 – Khảo sát thực trạng: thống kê tỷ lệ học sinh mang thiết bị, các tình huống vi phạm phổ biến, ý kiến của giáo viên và cha mẹ học sinh.
- Bước 2 – Xác định nguyên tắc chung: bám sát Thông tư 32/2020, làm rõ ranh giới giữa “mang theo” và “sử dụng”, giữa giờ học và giờ nghỉ.
- Bước 3 – Thiết kế giải pháp kỹ thuật: trang bị tủ hoặc hộp đựng điện thoại tại mỗi lớp, phân công cán bộ lớp quản lý, có sổ theo dõi và bàn giao cuối buổi.
- Bước 4 – Truyền thông trước khi áp dụng: phổ biến trong tiết sinh hoạt lớp, gửi văn bản đến gia đình, tổ chức thảo luận để học sinh hiểu lý do thay vì chỉ tuân thủ máy móc.
- Bước 5 – Rà soát định kỳ: đánh giá sau mỗi học kỳ, điều chỉnh những điểm chưa phù hợp.
Điểm mấu chốt là quy định phải đi kèm phương án thay thế: nếu hạn chế điện thoại trong giờ ra chơi, nhà trường cần mở rộng sân chơi, câu lạc bộ, thư viện, khu vực thể thao để học sinh có lựa chọn thú vị hơn màn hình. Đồng thời, mỗi lớp nên có kênh liên lạc dự phòng để phụ huynh vẫn kết nối được với con khi cần.
Phụ huynh đồng hành cùng con thực hiện quy định điện thoại trong trường học
Nội quy chỉ phát huy hiệu quả khi gia đình và nhà trường cùng một hướng. Dưới đây là những việc cha mẹ có thể làm ngay:
- Thống nhất cam kết gia đình: viết ra một bản thỏa thuận ngắn gồm khung giờ được dùng điện thoại tại nhà, thời điểm cất máy (giờ ăn, giờ học bài, một tiếng trước khi ngủ) và hệ quả nếu không thực hiện. Cả cha mẹ cũng ký vào bản cam kết này.
- Giải thích lý do thay vì áp đặt: chia sẻ với con về ảnh hưởng của việc mất tập trung đến kết quả học tập và giấc ngủ, thay vì chỉ nói “cấm là cấm”.
- Làm gương: trẻ khó tuân thủ quy định điện thoại trong trường học nếu ở nhà cha mẹ vẫn vừa ăn cơm vừa lướt điện thoại.
- Thay thế bằng hoạt động hấp dẫn: thể thao, đọc sách, học nhạc, nấu ăn cùng gia đình vào cuối tuần.
- Không dùng điện thoại làm phần thưởng hoặc hình phạt: cách làm này vô tình khiến thiết bị trở nên hấp dẫn hơn trong mắt trẻ.
- Giữ liên lạc với giáo viên chủ nhiệm: chủ động thông báo khi gia đình có nhu cầu đặc biệt cần con mang thiết bị theo.
Với học sinh cuối cấp hai và cấp ba, thay vì kiểm soát chặt, cha mẹ nên chuyển dần sang trao quyền có giám sát: cùng con xem lại thống kê thời gian sử dụng hằng tuần và để con tự đề xuất mục tiêu điều chỉnh. Đây là cách rèn năng lực tự quản — hành trang quan trọng khi con bước vào bậc đại học và môi trường làm việc sau này.
Đồng hành cùng con trong môi trường học đường có kỷ luật tích cực
Hiểu và thực hiện đúng quy định điện thoại trong trường học không chỉ là chuyện tuân thủ nội quy, mà là cách gia đình và nhà trường cùng giúp con xây dựng năng lực tự quản, biết làm chủ công nghệ thay vì bị công nghệ chi phối. Khi con hiểu được lý do phía sau quy định, con sẽ tự nguyện thực hiện thay vì tìm cách đối phó. Khi gia đình áp dụng nguyên tắc tương tự ở nhà, việc tuân thủ quy định điện thoại trong trường học cũng trở nên dễ dàng hơn với học sinh.
Tại FPT Schools — hệ thống phổ thông liên cấp từ lớp 1 đến lớp 12, việc quản lý thiết bị cá nhân luôn gắn với triết lý kỷ luật tích cực: học sinh được hướng dẫn sử dụng công nghệ đúng lúc, đúng mục đích trong các tiết học có ứng dụng chuyển đổi số, đồng thời được khuyến khích tham gia hoạt động câu lạc bộ, thể thao, nghệ thuật để phát triển kỹ năng sống và chăm sóc sức khỏe tinh thần. Nếu quý phụ huynh mong muốn tìm hiểu chi tiết về chương trình đào tạo, môi trường học tập và thông tin tuyển sinh năm học mới, hãy truy cập website chính thức của FPT Schools hoặc liên hệ trực tiếp với bộ phận tuyển sinh để được tư vấn cụ thể và đặt lịch tham quan trường cùng con.
